آشنایی با تاریخچه، اهداف و تعاریف سازمان صلیب سرخ، هلال احمر و جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران
با سلام خدمت همه دوستان و بازدیدکنندگان محترم
مطالب این بخش مربوط به کلاسی است که ویژه دوستان در حال برگزاری می باشد.
سایر بازدید کنندگان و مربیان هم در صورت نیاز می توانند از این مطالب استفاده نمایند.
اگر با ذکر منبع از مطالب استفاده کنید کمال امتنان و تشکر حاصل است
موفق باشید
ستاره سهیل
کمیتۀ بینالمللی صلیب سرخ (International Committee of the Red Cross) یا به اختصار (ICRC)
یک انجمن و سازمان غیردولتی و انسان دوستانه است که مقر اصلی آن در شهر ژنو سوئیس قرار دارد. این سازمان در ابتدا فقط در حوزۀ مراقبت از سربازان زخمی جنگ فعالیت میکرد، اما بعدها در دیگر زمینهها نیز وارد فعالیت شد. تقریباً در همهٔ کشورهای جهان شعبههایی از صلیب سرخ وجود دارد که در طول جنگ و صلح فعال هستند
ایدۀ تأسیس این سازمان، پس از جنگ داخلی ایتالیا توسط یک بانکدار سوئیسی به نام انری دونان یا ژان هانری دونان مطرح شد.
ژان هانری دونان که یک تاجر و فعال اجتماعی سوئیسی بود، در ۲۴ ژوئن ۱۸۵۹ در رابطه با شغلش - جهت اخذ مجوز حفر چاه - عازم شهر لومباردی واقع در شمال ایتالیا شد. در آن زمان این شهر، نقطهٔ مرکزی برای ادامهٔ نبرد سولفورینو (منطقهای در شمال ایتالیا) بین فرانسه و اتریش بود. دونان شاهد بود که هزاران مرد و زن مجروح جنگی که در رنج و عذاب سختی به سر میبردند به خاطر فقدان کمکهای ابتدایی مردند. این منظرهٔ دلخراش بر ذهن و فکر او تأثیر زیادی گذاشت. او که از خانوادهای متمول و متدین بود، کار خودش را فراموش کرد و روستاییان محلی را سازماندهی کرد تا از مجروحان هر دو طرف جنگ مراقبت کنند. تلاشهای دونان زندگی افراد زیادی را نجات داد.
در سال ۱۸۶۲ او در کتابی با نام خاطرهٔ سولفورینو، خاطرات و دیدههای خویش از جنگ را ثبت کرد و در آن، از مردم جهان برای تشکیل انجمنهای امدادی تقاضای کمک کرد. او در تقاضای خود عنوان کرد که سربازان زخمی در جنگ، کاری از دستشان برنمیآمد، پس کمک به آنها وظیفهٔ هر انسانی بود. همچنین گفت کارکنان امدادی باید از آسیب مصون باشند. این تقاضا بر مردم تأثیر زیادی داشت و در کنفرانس بینالمللی ژنو که در سال ۱۸۶۴ برگزار شد. شانزده کشور تأسیس صلیب سرخ را پذیرفتند. هستهٔ مرکزی این کمیته ابتدا توسط رئیس انجمن فواید عامه شهر ژنو (گوستاو موانیه) تشکیل شد. این کتاب الهامبخش آغاز کمیتۀ بینالمللی صلیب سرخ در سال ۱۸۶۳ بود و قرارداد ژنو در ۱۸۶۴ برپایهٔ ایدهٔ دونان شکل گرفت.
فعالیتهای صلیب سرخ در هنگام اتفاقات ناگوار
- کمکهای اولیه
- پیشگیری از وقوع حوادث
- سالم نگه داشتن آب آشامیدنی
- تعلیم دادن پرستاران و قابلهها
- مراقبت از زایشگاهها و مراکز رفاهی کودکان
- بنا نهادن مراکز درمانی و بیمارستانها
- برپا کردن بانکهای خون و . . .
این سازمان پشتیبان کل بشریت است و به تمام کشورها در زمان بحران کمک رسانی میکند.
صلیب سرخ دارای سه بخش است
بخش اول: کمیتهٔ بینالمللی صلیب سرخ است که کمیتهای مستقل و مرکز اصلی آن در ژنو قرار دارد.
بخش دوم: انجمنهای صلیب سرخ
بخش سوم: انجمنهای ملی صلیب سرخ است.
در طول جنگها کمیتهٔ بینالمللی به عنوان واسطهای میان انجمنهای ملی صلیب سرخ و کشورهای درگیر در جنگ قرار میگیرد. از زندانیان جنگ در اردوگاهها مراقبت کرده و راحتی و آرامش آنها را تأمین میکند، به نامههای آنها رسیدگی میکند و تماس آنها را با خویشاوندانشان برقرار میسازد. این سازمان همچنین به مردمی که دچار طوفان، بیماریهای همه گیر، قحطی و . . . میشوند کمکرسانی میکند.
پرچم صلیب سرخ
پرچم سوئیس یک صلیب سفید با زمینهٔ قرمز بود. با تغییر شکل آن، یک صلیب قرمز با زمینهٔ سفید (بر خلاف پرچم سوئیس) به عنوان پرچم این سازمان طراحی شد و آن را صلیب سرخ نامیدند. بدین ترتیب این علامت به عنوان نشان بینالمللی سازمان صلیب سرخ قرار گرفت که وظیفهٔ آن کمکرسانی به قربانیان جنگ و حوادث طبیعی است.
کمیته بینالمللی صلیب سرخ یکی از اعضای نهضت بینالمللی صلیب سرخ و هلال احمر است. این نهضت در کشورهای اسلامی (کشورهای عربی، ایران، افغانستان، پاکستان و ترکیه) هلال احمر نامیده میشود.
با توجه به اینکه آرم هلال احمر بر گرفته از آرم حکومت عثمانی بود، در دوران پهلوی با اهداف ملی، آرم شیر و خورشید سرخ به کمیتۀ بینالمللی صلیب سرخ اعلام و از سوی این کمیته مورد قبول قرار گرفت.
اصول اساسی صلیب سرخ و هلال احمر
هفت اصل اساسی که اعضای کمیتۀ بینالمللی صلیب سرخ و هلال احمر را هدایت میکند عبارتند از:
انسانیت، بیتعصبی، بیطرفی، استقلال، خدمت داوطلبانه، وحدت و عمومیت.
تاریخچه ورود ایران به کنوانسیون بینالمللی صلیب سرخ
نخستین کوشش ایرانیان برای پیوستن به کنوانسیونهای بینالمللی در مورد تشکیلات بینالمللی صلیب سرخ به دوران پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار باز میگردد. ایران در زمان حکومت او و در دسامبر سال ۱۸۷۴ (شوال ۱۲۹۱)، کنوانسیون مصوب ۱۸۶۴ ژنو را پذیرفت. اما عملاً برای دهها سال پس از این تاریخ هیچگونه اقدامی برای تأسیس مؤسسه، یا سازمانی که عامل اجرایی این کنوانسیون در ایران باشد صورت نگرفت. در طی این سالها، جدیترین کوشش ایران در این زمینه، اعزام نمایندهای به سومین کنفرانس بینالمللی صلیب سرخ در ژنو در سال 1929 و پس از پایان جنگ جهانی اول بود. در این کنفرانس، عبدالصمد ممتازالسلطنه سیاستمدار و وزیر مختار وقت ایران در پاریس، نقش بسیار مهمی در تبیین نگرش جوامع اسلامی به نشان بینالمللی صلیب سرخ داشت و توانست موافقت کنفرانس را در پذیرش نشان شیر خورشید سرخ به عنوان نشان رسمی دولت ایران برای جمعیت خود اخذ نماید.
جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران
نخستین سازمان خیریۀ ایران "جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران" بود که عهدهدار وظایف مهم و متعددی در مسائل مربوط به امدادرسانی در حوادث غیر مترقبه، آموزش کمکهای اولیه، تأسیس بیمارستان و درمانگاه، تهیۀ دارو و تجهیزات پزشکی، تربیت پرستار، نگهداری از کودکان بی سرپرست، ارائۀ برنامههای ویژه برای جوانان و برخی فعالیتهای عمرانی در داخل و خارج از کشور بود. این جمعیت در سال ۱۳۰۱ شمسی با کوشش و پیگیری "دکتر امیر اعلم" تأسیس گردید.
در سال ۱۳۰۱ خورشیدی دکتر امیر اعلم مدیر بهداری استان خراسان بود. پس از زلزلۀ ویرانگر بجنورد، وی به نزد احمد شاه میرود و برای بنیان نمودن جمعیت شیر و خورشید ایران پروانه میخواهد تا کمکهای خارجی را به هنگام آسیبهای طبیعی به ایران جلب کند. پس از بنیان این جمعیت، بیدرنگ عضو کمیتۀ فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و هلال احمر (IFRC) میشود و علامت شیر و خورشید سرخ را ثبت مینماید. نظامنامه اساسی (اساسنامه) جمعیت شیرو خورشید سرخ ایران تهیه و در اسفند ماه ۱۳۰۱ شمسی به امضای ولیعهد، "محمد حسن میرزای قاجار" رسید. این اساسنامه در ۱۰ فصل و ۶۰ ماده تهیه شده و برابر مقدمهٔ آن، ریاست افتخاری جمعیت با ولیعهد بود. نخستین جلسه رسمی کمیته مرکزی جمعیت در مرداد ماه سال ۱۳۰۲ تشکیل گردید.
در کنفرانس صلیب سرخ جهانی که در سال ۱۹۰۶ در ژنو برگزار شد، تنها دو کشور مسلمان ایران و عثمانی اجازهٔ حضور داشتند. نمایندهٔ عثمانی به دلیل اینکه در کنفرانس صلیب سرخ در سال ۱۹۰۴ شرکت نکرده و معاهدهٔ منعقدهٔ آن را امضا ننموده بود از شرکت در این کنفرانس محروم ماند؛ بنابراین تنها کشور مسلمانی که در آن کنفرانس حضور داشت ایران بود و میبایست به اتفاق اعضای دیگر، در مورد نماد و نشان پرچم امداد رسانی که همانا صلیب سرخ بود تصمیمی نهایی میگرفت. در این کنفرانس، نمایندهٔ ایران "صمدخان ممتازالسلطنه" طی نطقی اظهار داشت با این که صلیب مذهبی مورد احترام آیین اسلام است و نباید ذرهای بیاحترامی نسبت به صلیب عیسی کرد، اما بهدلیل پارهای ملاحظات تاریخی و از آن جا که سابقاً صلیب، علامت جنگ و جهاد با ممالک اسلامی بوده، شاید اثر سوئی در بین مسلمانان داشته باشد و اینان پذیرای خدمات بهداشتی و امداد رسانی تحت پرچم صلیب سرخ نشوند؛ بنابراین درخواست کرد که اجازه داده شود کشورها علامت ملی خود را داشته باشند.
در سال ۱۹۲۹ کنوانسیون ژنو سومین نشست خود را پس از پایان جنگ جهانی اول در کشور سویس و شهر ژنو برگزار کرد. در این نشست نمایندگان دولت ایران و دولت ترکیه از شرکت کنندگان در کنفرانس خواستند که نشان "شیر و خورشید ایران" و "هلال احمر" ترکیه در سراسر دنیا به رسمیت شناخته شود. این کنوانسیون اجازه داد که ایران از نشان خود یعنی نشان شیر و خورشید سرخ ایران و ترکیه از نشان هلال احمر استفاده کنند و این دو نشان از جانب کنوانسیون به رسمیت شناخته شد.
سرنوشت جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران پس از انقلاب اسلامی
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۴ سپتامبر سال ۱۹۸۰ (13 شهریور 1359)، رسماً به فدراسیون جهانی اعلام کرد که دیگر نشان از شیر و خورشید استفاده نمی نماید و از این پس همانند دیگر کشورهای اسلامی از نشان هلال احمر استفاده خواهد نمود.
در۲۳ ژوئیه سال ۲۰۰۰ (2 مرداد 1379) جمهوری اسلامی به دولت سویس اعلام داشت که حق این را محفوظ میدارد که هر گاه بخواهد از نشان شیر و خورشید سرخ دوباره استفاده کند و از وزارت خارجۀ سوئیس درخواست کرد که دولت سوئیس، دیگر کشورهای عضو کنوانسیون ژنو ۱۹۴۹ را از تصمیم جمهوری اسلامی ایران آگاه سازد.
فدراسیون جهانی صلیب سرخ و هلال احمر نیز اعلام کرد که استفاده از آرم "شیر و خورشید سرخ" به شکلی انحصاری در اختیار ایران است و اگر نظام سیاسی موجود، تمایلی به استفاده از این آرم ندارد، این حق ملغی نمیشود. بنا به اعلام این فدراسیون، دولت ایران در هر زمانی که بخواهد میتواند از نشان شیر و خورشید سرخ استفاده کند و تمامی کشورهای عضو فدراسیون باید به این آرم احترام بگذارند و این آرم، بار حقوقی کاملاً برابر با صلیب سرخ و هلال احمر دارد
اولین تجربههای جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران
نخستین حرکت امدادی جمعیت، کمک به زلزله زدگان تربت حیدریه بود. این امر در زمانی که هنوز هیچ گونه امکاناتی در اختیار جمعیت نبود، به همت دکتر امیراعلم صورت گرفت. از جملۀ این کارها تعیین هیئت مرکزی مؤسسه، تشکیل هیئتهای مختلف جمعیت در بعضی ایالتهای کشور و نیز راه اندازی مجلهای به عنوان ارگان رسمی جمعیت به نام «شیر و خورشید سرخ» بود. در سال ۱۳۰۶ در جلسهٔ هیئت مرکزی جمعیت، به ترتیب حسن مستوفی الممالک، سیاستمدار مشهور به عنوان رئیس و امیراعلم به عنوان نایب رئیس اول جمعیت انتخاب شدند. اعضای این کمیته مرکزی، از میان بنیانگذاران و یاری رسانندگان به جمعیت و درجلسه عمومی جمعیت انتخاب میشدند. در سال ۱۳۰۷ نیز نخستین اقدامات برای تشکیل جمعیت زنان شیر و خورشید سرخ ایران صورت گرفت. در سالهای بعد، تشکیلات جمعیت رو به گسترش گذاشت و بسته به موقعیت افراد عضو جمعیت به کمک سانحه دیدگان و نیز نیازمندان میشتافت. از جمله این موارد، کمکرسانی به زلزله زدگان شیروان در سال ۱۳۰۸ خورشیدی بود. همچنین اقداماتی برای گسترش تشکیلات جمعیت صورت گرفت. از جمله سازمان جوانان جمعیت، عهدهدار مسئولیت آموزش جوانان در جهت حس وظیفهشناسی و همکاری اجتماعی به وجود آمد. اقداماتی نیز جهت تأسیس چند واحد بیمارستانی و تشکیل ترابری جمعیت صورت گرفت.
آشنایی با سازمان امداد و نجات جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران
پس از تأسيس جمعيت هلال احمر در سال 1301 و با وقوع زلزلهاي در خرداد 1302 در شرق خراسان و سه ماه بعد در سيرجان و كرمان و جاري شدن سيلابهاي گسترده در همان سال در استانهاي گيلان، مازندران، آذربايجان شرقي و اصفهان زندگي بسياري از هموطنان به مخاطره افتاد و باعث تلفات و خسارات بسياري گرديد.
در اين سوانح اولين استمداد ملي براي كمك به آسيبديدگان در سطح كشور صورت پذیرفت. اين استمداد جرقهاي براي سازماندهي تشكیلاتي "سازمان امداد و نجات" جمعيت هلال احمر شد. اولين آئيننامۀ خدمات امدادي در سال 1347 هجري شمسي مسئوليت ارائۀ خدمات امدادي - درماني به آسيبديدگان سوانح و بلاياي طبيعي در زمان صلح، به تصويب هيئت مركزي جمعيت رسيد. اولين تشكيلات رسمي امداد به صورت منظم با استخدام نيروهاي تمام وقت جهت ادارات سازمان مركزي امداد كل، در سال 1350 آغاز به كار نمود.
با پيروزي انقلاب اسلامي و استقرار نظام جمهوري اسلامي ايران، همراه با دگرگون شدن ساختار كلي جمعيت و جدا شدن بخش درمان از فعالیتهای آن، عمدۀ وظایف جمعیت به خدمات امدادي در سوانح، جوانان و خدمات حمايتي معطوف شد. با وقوع جنگ تحميلي، فعاليتهاي سازمان امداد و نجات به تربيت و تأمين نيروي انساني در زمينههاي درماني، فني، خدماتي، پشتيباني و ارئۀ خدمات امدادي به مجروحين و مصدومين جنگ تحميلي معطوف گردید.
خدمات ارزندۀ سازمان امداد و نجات در عملياتهاي گستردۀ ملي و بينالمللي از جمله زلزلههای سال 69 رودبار، سال 82 بم، بحران آوارگان عراقي در سال 1370، امداد و نجات در حوادث جادهای و کوهستان، امداد رسانی در سیل پاکستان، زلزله و سونامی ژاپن، قحطی و خشکسالی در سومالی و . . . موجب گرديد جمعيت هلال احمرجمهوري اسلامي ايران جايگاه ويژهاي در بين جمعيتهاي صليب سرخ و هلال احمر كسب كند و به عنوان يكي از ده جمعيت قدرتمند جهان در پاسخگويي به سوانح و حوادث مطرح گردد.
اهداف جمعیت هلال احمر
1. تلاش برای تسکین آلام بشری و تامین احترام انسانها.
2. کوشش در جهت برقراری دوستی و تفاهم و صلح پایداری میان ملتها.
3. حمایت از زندگی و سلامت انسانها بدون در نظر گرفتن هیچ گونه تبعیضی میان آنها.
وظایف جمعیت هلال احمر
1. ارائۀ خدمات امدادی در هنگام بروز حوادث و سوانح طبیعی مثل زلزله، سیل و غیره در داخل و خارج کشور.
2. ارائۀ کمکهای اولیه در حوادث غیر مترقبه به وسیلۀ امدادگران.
3. برنامه ریزی و اقدام در جهت آمادگی مقابله با حوادث و سوانح و آموزش عمومی در این زمینهها.
4. ارسال کمک و اعزام عوامل امدادی و درمانی به سایر کشورها در صورت لزوم.
5. کمک به امر توانبخشی و ارائۀ خدمات اجتماعی در جهت تسکین آلام آوارگان، پناهندگان، معلولین و ایجاد حس تعاون، تفاهم، دوستی و نیکوکاری بین مردم.
6. تلاش در جهت تسکین آلام بشری و کمک به امر سلامت و دفاع از ارزشهای انسانی.
7. توسعۀ مشارکت جوانان در تصمیم گیریها و فعالیتهای مربوط به آنها و آموزش آنان جهت آماده سازی در انجام خدمات امدادی و عام المنفعه توسط ادارۀ امور جوانان جمعیت.
8. کمک به تهیۀ دارو و وسایل و تجهیزات پزشکی مورد نیاز مراکز بهداشتی درمانی و آموزش کشور با موافقت وزارت بهداشت.
ارکان ساختاری جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی
جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران دارای چندین سازمان زیر مجموعه میباشد:
ستاد جمعیت هلال احمر
حوزه نمایندگی ولی فقیه در جمعیت هلال احمر
حوزه دبیرکل جمعیت هلال احمر
سازمان امداد و نجات
معاونت آموزش، پژوهش و فناوری
سازمان جوانان
سازمان داوطلبان
سازمان تدارکات پزشکی
معاونت بهداشت، درمان و توانبخشی
هیئت پزشکی حج
مؤسسۀ آموزش عالی هلال ایران
شرکت سرمایهگذاری هلال
شرکت نساجی هلال
روزنامۀ شهروند
جمعیتهای هلال احمر استانی
سهیل بعد از شعرای یمانی پرنورترین ستاره آسمان است. وضعیت ستاره سهیل طوری است که پس از طلوع، تا ارتفاع کمی از افق بالا آمده، دوباره سر خم می کند و در افق پنهان می شود (غروب می کند). که اگر افق کاملا" باز باشد می توان آن را در مدت کوتاهی مشاهده کرد. دیدن ستاره سهیل کار ساده ای نیست، و مدت زمانی که این ستاره قابل مشاهده است بسیار کوتاه است.